Jakiś czas temu, przez kilka lat pracując na serbskim i chorwackim rynku książki, mogłem się z bliska przyjrzeć sytuacji w której wydawcy posiadają własną sieć księgarni (lub sieć księgarni posiada własne wydawnictwo – zależy która działalność jest dla podmiotu priorytetowa).

Nie chodzi tutaj oczywiście o posiadanie przez wydawcę jednej księgarni, często nazywanej firmową. Księgarnia firmowa wydawnictwa to bardzo ciekawy wynalazek marketingowy. Można w niej pokazać pełną ofertę wydawnictwa, organizować spotkania autorskie oraz prowadzić akwizycję czytelników w celu uzupełnienia bazy danych dla swojej księgarni wysyłkowej.

 

W Serbii i Chorwacji spotkałem się jednak z zupełnie odmiennym systemem prowadzenia księgarni firmowych. Większość czołowych wydawców posiadała tam całą sieć księgarni, od kilku do kilkunastu placówek. Należy pamiętać, że te oba kraje bałkańskie nie są zbyt duże, a całkowita liczba księgarni w każdym z tych krajów ledwo przekracza 100 placówek.

 

Nie wiem jak wygląda sytuacja w tych krajach obecnie, ale 3 lata temu wyglądało to bardzo ciekawie:

 

1. Wydawcy, aby przyciągnąć jak największą liczbę czytelników do swoich księgarni firmowych organizowali najciekawsze akcje promocyjne na tytuły wydawane we własnych wydawnictwach tylko we własnych placówkach księgarskich. To doprowadzało do szaleństwa księgarzy niezależnych, zwłaszcza jeżeli promocja dotyczyła promocji cenowych

 

2. Wydawcy wprowadzali do własnych księgarni własne tytuły na kilka dni lub nawet kilka tygodni przed wprowadzeniem tych tytułów do niezależnych sieci księgarskich. Takie działania jeszcze bardziej irytowały niezależnych księgarzy niż promocje cenowe

 

3. Aby pozbyć się końcówek nakładu wydawcy organizowali we własnych księgarniach sektory własnej taniej książki. Nie wycofywali jednak tych tytułów z księgarni niezależnych. Często księgarze niezależni kupując te tytuły bez prawa zwrotu nie mieli innego wyjścia jak pozbyć się zapasów także poprzez przecenę, najczęściej sprzedając książki poniżej ceny zakupu od wydawców

 

4. Wydawcy niezależni (niezależni w terminologi wydawniczej w Serbii i Chorwacji to tacy co nie mają własnej sieci księgarskiej) mieli ograniczone możliwości promocji swoich tytułów w księgarniach należących do innych wydawców, często posiadających konkurencyjną ofertę. Jeżeli nie dochodziło wprost do blokady tytułu, to bardzo często dochodziło do sytuacji w której tytuły wydawców niezależnych zajmowały tylko te miejsca promocyjne w księgarni, które zostały niewykorzystane przez wydawcę – właściciela księgarni

 

5. Księgarnie niezależne (niezależna księgarnia w terminologii wydawniczej w Serbii i Chorwacji to taka księgarnia, która nie prowadzi działalności wydawniczej) próbowały blokować zamówienia na tytuły tych wydawców, którzy posiadali własne sieci księgarskie. W 80% z dobrym skutkiem. Dlaczego tylko w 80%? Bo nie mieli tyle odwagi aby nie przyjmować do sprzedaży tytułów bestsellerowych.

 

6. W skutek tej blokady wydawcy posiadający własne sieci księgarskie zaczęli mieć problemy ze sprzedażą 80% oferty, która nie była obecna w sieci księgarni niezależnych. Wtedy kilku największych wydawców posiadających największe sieci księgarskie postanowiło ze sobą współpracować wymieniając się tytułami. Rabat handlowy nie miał tutaj większego znaczenia gdyż była to wymiana barterowa. Towar za towar. Jak w Średniowieczu.

 

7. Ta wymiana barterowa miała jednak negatywne skutki. Wydawcy aby szybko uzyskać gotówkę, pozbywali się tytułów innych wydawców, które przejęli w ramach wymiany, sprzedając je od dnia premiery z rabatami dochodzącymi nawet do 50%. Wydawcy, którzy byli właścicielami tych tytułów byli wściekli, ponieważ ich tytuły były o połowę tańsze w księgarniach firmowych konkurencyjnych wydawców. W ramach rewanżu przeceniali tytuły konkurencyjnych wydawców w swoich księgarniach. W tym momencie niezależni księgarze byli w kropce gdyż nie mogli sobie pozwolić na przecenę nowych tytułów, często poniżej ceny zakupu. Wtedy postanowili nie brać nawet tytułów bestsellerowych od tych wydawców………………………………………………..