PARYŻE INNEJ EUROPY

Błażej Brzostek

seria: HISTORYCZNA

Bukareszt to wino i skrzypce orkiestry cygańskiej, to ruszt, na który rzucono mititei, kiełbaski z mielonego mięsa, znane na całym obszarze dawnych wpływów otomańskich. Warszawa to kotlety z patelni, to wódka i piwo, śledzie i kiszone ogórki. Bukareszt to cujka, oliwki, ser owczy. […] Warszawa to herbata, wieczorne rozmowy w kuchniach, kałuże na pustych chodnikach.

Warszawa i Bukareszt. Miasta na rozdrożu. Położone w Innej Europie, czyli w niedookreślonej przestrzeni pomiędzy Wschodem a Zachodem. Oba miasta obdarzano mianem „małego Paryża”, lecz oba również umieszczano w „Azji”. Pisano o „skrzyżowaniu Siczy kozackiej z bulwarem Saint-Germain”, o „ostatniej placówce Zachodu, pierwszym porcie Orientu”.

Błażej Brzostek, przytaczając liczne, nieraz zaskakujące narracje przyjezdnych i mieszkańców, opowiada o dwóch stuleciach historii Bukaresztu i Warszawy. Pisze o miastach, które zatracały swój charakter na rzecz obcych wzorców, by potem znów poszukiwać własnej tożsamości. O dziwnych Paryżach Innej Europy, posądzanych o nijakość, ulegających wpływom, broniących swej oryginalności.

U progu Rosji, gdy przyjeżdża się z Europy, u progu Europy, gdy przybywa się z Rosji, stolica Polski z racji tego granicznego położenia nabrała cech hybrydy: zbyt europejska, moim zdaniem, jak na miasto rosyjskie, jest zbyt rosyjska na miasto europejskie” – oceniał Francuz Warszawę końca XIX wieku. Sto lat później pisarz Kazimierz Brandys uznawał będzie, że to „skrzyżowanie Siczy kozackiej z bulwarem Saint-Germain”, a dziennikarz czeski odnotuje, że w Warszawie „miesza się atmosfera Europy Środkowej i europejskiej Rosji”. Istnieje niewątpliwe podobieństwo pozycji Bukaresztu, „ostatniej placówki Zachodu, pierwszego portu Orientu”, czy też miejsca, w którym łączy się zapach wody kolońskiej i opiekanej baraniny (jak pisał międzywojenny publicysta rumuński). W tej właśnie perspektywie nabiera znaczenia domniemana „paryskość”, potwierdzenie kulturowego zakotwiczenia na Zachodzie, i „azjatyckość”, jego zaprzeczenie. – fragment książki Paryże innej Europy

O książce Paryże Innej Europy

Zarówno Warszawa, jak i Bukareszt (przy różnych historycznych różnicach) znajdowały się na tym „obszarze przejściowym” – pomiędzy Zachodem a orientalną Azją, Stambułem i Moskwą. Nawet sam krajobraz regionu był dla przybysza z Zachodu „niedookreślony i przejściowy”. Należeliśmy do Europy „innej, niepełnej, wątpliwej, zanikającej, przestającej być Europą w czasie podróży na wschód”. Brzostek ma świetne wyczucie tej sytuacji cywilizacyjnej. Śledzi jej pozostałości w polityce, w architekturze, w języku, nawet w modzie. Jego książka jest znakomita dlatego, że pokazuje emocjonalny i ideowy klimat życia codziennego obu tych peryferyjnych stolic (podobnych i bardzo różnych równocześnie). Pokazuje też jego ewolucję od XIX wieku – kiedy Rumuni mieli własne państwo, a my żyliśmy pod zaborami – przez lata międzywojenne i komunizm, aż do początków transformacji.

Adam Leszczyński

Nowa seria historyczna zawiera eseje, świadectwa, pamiętniki i reportaże historyczne opiewające najciekawsze epizody historii polskiej i zagranicznej oraz kontrowersyjne, prowokujące do dyskusji zagadnienia.

 

Polecamy tytuły w serii:

·         Tylnymi drzwiami. Czarny rynek w Polsce 1944-1989 Jerzego Kochanowskiego (premiera: 4 marca 2015)

·         Budowanie Polski Ludowej Padraica Kenneya (premiera: 6 maja 2015)

·         Rozmowy norymberskie Leona Goldensohna (premiera: 20 maja 2015)

·         Kobiety, komunizm i industrializacja w powojennej Polsce Małgorzaty Fidelis (premiera: 3 czerwca 2015)

·         Mistrzowie śmierci. Einsatzgruppen Richarda Rhodesa (premiera: 17 czerwca 2015)