Fundacja Identitas od jedenastu lat przyznaje nagrody osobom, które podejmują w swojej twórczości kwestie tworzenia, trwania, konfliktów lub demontażu tożsamości zbiorowych we współczesnym świecie. W ostatnich latach nagrody te przyznawane są za prace z obszaru humanistyki i literatury pięknej. Coraz bardziej jednak jesteśmy świadomi, w jak dużym stopniu debaty nad tożsamościami toczą się również w wymiarze działań publicznych: inicjatyw wydawniczych, wystawienniczych, edukacyjnych, tych okresowych i tych nastawionych na trwanie.

Ze szczególnym wyrazem takiego działania mamy do czynienia w przypadku procesu powstawania Muzeum Historii Polski, w którym kluczową rolę odegrał Robert Kostro.

Jak czytamy na stronie Fundacji: Robert Kostro, (…) absolwent historii na Uniwersytecie Warszawskim podejmował szereg działań i wyzwań związanych z dobrem publicznym w jego obszarze zainteresowań. W latach 80. ubiegłego wieku działał w opozycji antykomunistycznej, związany był ze środowiskiem Ruchu Młodej Polski. Był wydawcą i redaktorem periodyków zajmujących się sprawami publicznymi i polityką. W okresie rządów AWS był wicedyrektorem Instytutu Adama Mickiewicza, dyrektorem gabinetu politycznego ministra kultury oraz współtworzył Festiwal Europalia Polska 2001. Nie angażował się w bieżącą działalność polityczną, skupiając się na przedsięwzięciach ważnych i akceptowalnych dla szerszych kręgów społecznych, politycznych i eksperckich.

W latach 2006 – 2024 był dyrektorem Muzeum Historii Polski, prowadząc to wysoce skomplikowane przedsięwzięcie od jego początków, poprzez konkurs architektoniczny na budynek nad Trasą Łazienkowską, konkurs na koncepcję plastyczno-przestrzenną wystawy stałej, decyzje budżetowe, decyzję rządową o lokalizacji Muzeum na Cytadeli, wmurowanie kamienia węgielnego pod budynek, jego otwarcie, tworzenie ogromnej kolekcji eksponatów, podpisanie umowy z wykonawcą wystawy stałej i rozpoczęcie prac nad budową ekspozycji.

Okres ten obfitował w Polsce w wydarzenia głęboko dzielące politycznie, skutkujące postępującą polaryzacją, brutalizacją walki politycznej i zawężaniem się zakresu niekwestionowanych wartości pozostających ponad podziałami politycznymi. Zmiany polityczne, kryzysy gospodarcze, pandemia, inwazja Rosji na Ukrainę, a nawet brak finansowania inwestycji w latach 2011-2015 nie wpłynęły na determinację, cierpliwość i umiar, z jakimi Robert Kostro realizował ten tak potrzebny Polsce projekt.

Zakorzenieniu Roberta Kostro w tradycji ruchu patriotycznego, społecznego katolicyzmu i propaństwowego konserwatyzmu towarzyszy jego otwartość na dialog o Polsce, wspólnej pamięci i wartościach. Muzeum Historii Polski pozostawało niezmiennie – pomimo rosnących napięć politycznych – miejscem otwartym dla różnych wrażliwości i światopoglądów.

U zarania pomysłu na stworzenie Muzeum znalazł się koncept powołania Muzeum Wolności, czyli instytucji, która, opowiadając o historii, miała niejako podsumować doświadczenie odzyskania pełnej suwerenności i budowy demokratycznego systemu po 1989 roku. Ewolucja tego pomysłu w stronę stworzenia Muzeum Historii Polski nie oznaczała porzucenia pojęcia wolności jako jednego z kluczy interpretacyjnych polskiego doświadczenia historycznego. Dlatego też tak dużo miejsca w działalności programowej Muzeum zajmowały tematy związane z okresem Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jej wolnościowym ustrojem. Robert Kostro osobiście dążył do tego, aby rozwijać współpracę z historykami i muzealnikami z regionu Ukrainy, Białorusi i Litwy (ze zrozumiałych względów najlepsze efekty dała współpraca z Litwinami).

Jednym z historycznych patronów działalności Roberta Kostro był Jan Karski, a kulminacją zainteresowania jego doświadczeniem był 2014 rok i obchody Roku Karskiego, co bez wątpienia wpływało także na pełne zrozumienia i spokojne działania w obszarze pamięci o relacjach polsko-żydowskich.

Robert Kostro w swojej pracy realizował etos państwowego urzędnika, był w tym spójny i wiarygodny. Nie traktował ważnej instytucji użytku publicznego jako platformy do głoszenia własnych poglądów.

Warto dodać, iż historyk ten jest autorem i redaktorem wielu artykułów i publikacji, z których być może najważniejszym jest zbiór esejów na temat polityki historycznej napisany wspólnie z Tomaszem Mertą pt. Pamięć i odpowiedzialność wydanego przez Ośrodek Myśli Politycznej (Kraków 2005).

Przede wszystkim, jednak Robert Kostro jest państwowcem. Termin ten, nie znajdujący odpowiednika w językach wielkich demokracji – Ameryki, Wielkiej Brytanii czy Francji (bo przecież nie jest to Statesman czy homme d’État) – jest specyficznie polski. Jak dobrze w Polsce rozumiemy, chodzi o tego, kto uznaje nadrzędność państwa i związanego z nim społeczeństwa (narodu) w stosunku do wszelkich innych form organizacji życia społecznego. I zupełnie nie o tego, który skupiony jest na realizacji interesów swojego środowiska, swojej partii, choćby była – zawsze przecież chwilowo! – największą siłą polityczną. Państwowiec przedkłada też dobro swojego kraju w kontekście innych form organizacji życia społecznego i politycznego nad interes innych, choć doskonale wie, że państwo musi mieć zewnętrznych sojuszników. Przede wszystkim jednak uważa, że samo winno funkcjonować w oparciu o szeroki wachlarz niezależnych (od podmiotów wewnętrznych i zewnętrznych), zróżnicowanych środowisk i organizacji społecznych.

Wyżej wspomniane dokonania, cechy i umiejętności Roberta Kostro w przekonaniu jury Nagrody Specjalnej Identitas przez dwie dekady umacniały polską tożsamość zbiorową: budowały jej nowoczesne fundamenty instytucjonalne, stwarzały przestrzeń dla rozwijania pozbawionej koturnowości narracji historycznej, a jednocześnie strzegły przed rozmywaniem jej najważniejszych wartości. Za to dziękujemy. Za to przyznajemy nagrodę.”

 

za identitas.pl