Na portalu historycznym Histmag.org ukazała się recenzje powieści „Zawisza Czarny. Aragonia”

Zapraszamy do lektury jej obszernych fragmentów.

Czasy gdy Zawisza Czarny zwykł uchodzić za wzorzec męskich cnót (co przejawiło się chociażby w Prawie Harcerskim) to już raczej kwestia przeszłości. Patriotyczna młodzież znalazła nowych idoli w bliższych nam chronologicznie Żołnierzach Wyklętych. Czy powieść Szymona Jędrusiaka ma szansę przywrócić pamięć o brawurowo poczynającym sobie rycerzu?

Z miejsca wypada zaznaczyć, że autor raczej nie przejawia ambicji przywracania pamięci. A przynajmniej tak można sądzić po przyjętej dla tego utworu formuły, dalekiej od pompatycznego blichtru typowej epiki rycerskiej. Mało tego! Tytułowy Zawisza ustępuje miejsca faktycznemu bohaterowi tej powieści tj. młodemu Żydowi z Saragossy, Aaronowi Abnarrabiemu. To właśnie z jego perspektywy ewentualny czytelnik śledzi perypetie liczącego ledwie 20 lat rycerza przybyłego z odległej, niemal nikomu nieznanej krainy zwanej Polonią. Równocześnie czytelnikowi przybliżona jest ogólna sytuacja polityczna, społeczna i gospodarcza na Półwyspie Iberyjskim w latach 1390-1391 tj. w momencie, gdy po spektakularnym pogromie Maurów pod Las Navas de Tolosa (16 lipca 1212 r.) impet rekonkwisty wyraźnie przygasł, a chrześcijańskie królestwa częściej kierowały oręż przeciwko swoim braciom w wierze niż muzułmanom. Przykładem takiego właśnie konfliktu okazała się tzw. wojna dwóch Piotrów toczona z różną intensywnością w latach 1356-1375. Owym pojęciem zwykło się określać zmagania pomiędzy Królestwem Kastylii i Leónu władanym przez Piotra I Okrutnego (1350-1369), a Królestwem Aragonii Piotra IV Ceremonialnego (1336-1387). Echa długoletniej wojny dają o sobie znać również na kartach tej powieści. Ponadto z racji narratora utworu – wspomnianego Aarona – ukazano ogólną sytuację ówczesnej społeczności żydowskiej zamieszkującej Aragonię, a niejako mimochodem, również ich muzułmańskich sąsiadów.

[…]

Wartość poznawcza tej powieści jest znaczna, jako że średniowieczne dzieje Iberii prawdopodobnie nie należą do tematów szczególnie u nas znanych. Rozpisano ją klarowną polszczyzną, z przekonującym ujęciem motywacji przedstawionych postaci. Jak już wyżej zasygnalizowano, na stronicach tego utworu próżno doszukiwać się rozbuchanego zacięcia w stylu dawnych powieści rycerskich. Owszem, sceny turniejowe zaprezentowano z znajomością tematu oraz niemałą swadą. Jednak zamiast patosu Jędrusiak wyraźnie preferuje realizm i stąd też młody Zawisza wizerunkowo znacznie odbiega od obiegowego wyobrażenia o tej postaci. Czytelnicy nie mogą zatem liczyć na idealizujące opisy porównywalne np. z sienkiewiczowską charakterystyką Adama Nowowiejskiego w „Panu Wołodyjowskim” czy Zbyszka z Bogdańca w „Krzyżakach”. Autor wyraźnie stawia na naturalizm, dystansując się od mitologizowania tytułowej postaci.

[…]

„Zawisza Czarny: Aragonia” stanowi pierwszy tom planowanej trylogii o dziejach tej nietuzinkowej postaci. Obecnie powstaje tom drugi („Jagiellonowie”) osadzony w realiach pamiętnej rozprawy z Zakonem Krzyżackim z lat 1409-1410. Można mniemać, że końcową odsłonę tej sagi autor zechce poświęcić dokonaniom Zawiszy w służbie cesarza Zygmunta Luksemburczyka. Tym samym niewykluczone, że fani tej trylogii zyskają szansę prześledzenia perypetii legendarnego rycerza m.in. na bałkańskich obszarach Królestwa Węgier, gdzie zmagał się z potęgą osmańskiej Turcji. Biorąc pod uwagę wysoką jakość pierwszego tomu, na kolejne odsłony tego cyklu wypada oczekiwać z niecierpliwością. Bowiem m.in. za jej sprawą (a także utworów np. Jacka Komudy) widać jak na dłoni, że plotki o domniemanym „zgonie” rodzimej powieści historycznej okazały się stanowczo przesadzone.

Przemysław Mazur

Pełny tekst recenzji znajduje się tutaj: http://histmag.org/Szymon-Jedrusiak-Zawisza-Czarny-Aragonia-recenzja-11116