W poszukiwaniu ojczyzny

Młody chiński intelektualista napisał traktat O pięknie. Teoretyczne rozważania przerodziły się w swobodną ekspresję piękna, ono zaś – w symbol wolności. I tak oto piękno stało się polityczne.

Esej powstał w 1957 roku, w okresie złagodzonej cenzury. Ta krótkotrwała odwilż była jednak pozorna. Szybko okazało się, że służyła tylko „wywabieniu węża z kryjówki”. Nieduży tekst wystarczył, by jego autora uznać za “prawicowy element” i skazać na zesłanie do prawdziwego piekła – obozu pracy na pustyni Gobi. Gao znalazł się tam razem z byłymi kontrrewolucjonistami, obecnymi kontrrewolucjonistami, kobieciarzami, złodziejaszkami, chuliganami i niepokornymi siejącymi zamęt. Wszystkich Partia reedukowała poprzez pracę. Nieodłącznym elementem reedukacji były głód, mordercza praca, odarcie z woli i godności: słynny aktor kradł koledze kawałek chleba, wielki muzyk bezwstydnie żebrał o jedzenie, a uczony, który miał na koncie dwa zagraniczne doktoraty, bił się z innymi, żeby wyskrobać kadź po zupie. Upokarzanie siebie i innych, donosicielstwo, zobojętnienie stały się codziennością, jedyną siłą napędową była myśl o podłym posiłku.

“Gao Ertai szukał piękna. Jego młodzieńcze ideały zderzyły się z realiami. Jako dwudziestodwulatek został prawicowym ‘ściętym kwiatem’, poznał gorycz wygnania i nieurodzajne lessowe piaski północnych Chin. Trafił, jak sam pisze, do ‘bramy piekieł’. Jak było za nią, mówi ta relacja. Chiny dziś są już inne, ale Gao – jak wielu wrażliwych Chińczyków – w epoce Deng Xiaopinga, gdy rewolucyjne hasła zastąpiła pogoń za pieniądzem, też się nie odnalazł. Za opór po wydarzeniach na placu Tiananmen musiał opuścić kraj. Dopiero na emigracji opublikował tę szczerą do bólu, literacką relację z lat na wygnaniu, ze zderzenia intelektualisty z brutalnym systemem politycznym i surową przyrodą. Dał świadectwo tego, o czym Chiny nigdy nie powinny zapomnieć, a co władze tak chętnie usuwają w cień”.
Prof. Bogdan Góralczyk, były ambasador w Azji, redaktor naczelny rocznika “Azja-Pacyfik”

Gao Ertai (ur. 1935, prowincja Jiangsu, Chiny) – pisarz, malarz, krytyk, wykładowca.  W 1957 roku po opublikowaniu tekstu “O pięknie” został oskarżony o poglądy prawicowe i skazany na pobyt w jednym z najcięższych chińskich obozów pracy na pustyni Gobi. W 1966 roku skazano go powtórnie, z obozu wyszedł po sześciu latach. Objęto go zakazem nauczania i publikacji. Zrehabilitowano w 1978 roku, po upadku “rewolucji kulturalnej”. Rozpoczął pracę na uniwersytetach w Lanzhou i  Nanjingu. Ponownie aresztowano go po zamieszkach na placu Tian’anmen i skazano na milczenie. Po zwolnieniu razem z żoną uciekł z Chin. Mieszka w Las Vegas w Newadzie.