Szanowni Państwo,

W imieniu największych organizacji zrzeszających w Polsce twórczynie i twórców literatury oraz ilustracji przekazujemy w załączeniu wspólne stanowisko dotyczące aktualnej sytuacji rynku książki, a także propozycji rozwiązań legislacyjnych. Mamy prośbę o przekazanie dokumentu zarówno wszystkim członkom i członkiniom Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu, jak i szerokiemu gronu osób zainteresowanych rynkiem książki w Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Instytut Książki Instytucie Książki oraz Narodowe Centrum Kultury Narodowym Centrum Kultury.

Przedstawiony dokument zawiera diagnozę kluczowych problemów systemowych, ale też konkretne rekomendacje, które – w naszej ocenie – powinny zostać uwzględnione w planowanej Ustawie o ochronie rynku książki oraz towarzyszących jej regulacjach.

Wskazane przez nas najistotniejsze problemy rynku książki w Polsce to:

1. Słaba pozycja twórców wobec rynku

Autorzy, tłumacze i ilustratorzy funkcjonują bez realnej ochrony, w warunkach silnej asymetrii wobec wydawców i dystrybutorów. Otrzymują bardzo niskie wynagrodzenia, często niepozwalające na utrzymanie, a większość z nich nie osiąga dochodów na poziomie płacy minimalnej. Polscy autorzy bywają wynagradzani gorzej od zagranicznych.

2. Brak przejrzystości sprzedaży i nakładów

Twórcy nie mają dostępu do rzetelnych danych o sprzedaży swoich książek. System raportowania praktycznie nie istnieje, co uniemożliwia kontrolę wynagrodzeń i sprzyja nadużyciom. Rynek jest nieprzejrzysty, a czytelnicy mogą być poddawani manipulacjom.

3. Piractwo i nieuregulowane wykorzystanie przez AI

Utwory są masowo wykorzystywane bez zgody autorów – zarówno w obiegu pirackim, jak i przy trenowaniu modeli AI. Obowiązujące przepisy są przestarzałe i nieskuteczne.

4. Niewystarczające wsparcie instytucjonalne

Brakuje systemowych rozwiązań wspierających twórców. Dostępne mechanizmy finansowania są ograniczone, niespójne i często nie uwzględniają realnej sytuacji ekonomicznej autorów. Istnieje jednak sprawdzone rozwiązanie, jakim byłby Polski Fundusz Literatury, czyli tzw. PISF dla literatury.

5. Słabnąca infrastruktura czytelnicza

Kurczy się sieć księgarń, system dystrybucji jest niewydolny, a poziom wsparcia dla bibliotek i czytelnictwa jest nierówny i niewystarczający.

6. Nieaktualny system opłat od czystych nośników

Obowiązujące regulacje nie nadążają za technologią – nie obejmują nowoczesnych urządzeń, przez co twórcy nie otrzymują należnych rekompensat za korzystanie z ich utworów. Apelujemy o rychłe podpisanie tzw. nowelizacji rozporządzenia w sprawie czystych nośników.

 

W dokumencie znajdą też Państwo wypracowane przez nas konstruktywne i konkretne działania naprawcze.

Zwracamy się z uprzejmą prośbą o zapoznanie się z załączonym materiałem oraz o uwzględnienie przedstawionych w nim propozycji rozwiązań oraz postulatów m.in. w toku prac Komisji.

Liczymy również na możliwość otwartego dialogu i współpracy z Państwem w tym obszarze.

Pozostajemy do Państwa dyspozycji i chętnie odpowiemy na wszelkie pytania.

Z wyrazami szacunku,

– Joanna Gierak-Onoszko, Prezeska Zarządu Unii Literackiej Joanna Gierak-Onoszko

– Anna Nasiłowska, Prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich

– Rafał Lisowski, Prezes Stowarzyszenia Tłumaczy Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury

– Marek Wawrzkiewicz, Prezes Związku Literatów Polskich

– Grzegorz Trochimczuk, Prezes Związku Literatów Polskich, Oddział w Warszawie

– Zofia Dzierżawska-Bojanowska, Prezeska Stowarzyszenia Ilustratorek i Ilustratorów

 

źródło Unia Literacka fb