Książka historyczna – 2018

Przegląd

W minionym roku ogromnym zainteresowaniem cieszyły się publikacje związanymi z setną rocznicą odbudowy państwowości, czego przykładem są wyniki tegorocznego konkursu Książka Historyczna Roku. W kategorii „Najlepsza książka popularnonaukowa” otrzymał prof. Andrzej Chwalba za Wielką wojnę Polaków. „To książka o zaskakujących losach Polaków w latach 1914-1918; to książka, która opowiada o tym, jak naród pozbawiony większych nadziei na początku roku 1914 odzyskiwał pamięć o swojej wielkiej przeszłości i odzyskiwał nadzieję, aczkolwiek Polska w czasie wojny została sponiewierana. W naszej pamięci tej Polski sponiewieranej nie ma, jest tylko ta Polska radosna, szczęśliwa tak jak autor niniejszych słów”” – powiedział prof. Chwalba, dziękując podczas gali podsumowującej plebiscyt.

W konkursie Książka Historyczna Roku za „najlepsze wydawnictwo źródłowe poświęcone historii Polski i Polaków w XX wieku” jury uznało książkę Mariusza Korzeniowskiego, Krzysztofa Latawca i Dariusza Tarasiuka Uchodźstwo Polskie w Rosji w latach I wojny światowej w świetle dokumentów wydaną przez Wydawnictwo UMCS. Licząca prawie 1000 stron publikacja zawiera materiały archiwalne i artykuły prasowe poświęcone mało dziś znanym losom Polaków wygnanych w trakcie I wojny światowej w głąb Rosji.

W konkursie wyróżniono też wydane przez Muzeum Historii Polski w serii „100-lecie niepodległości. Wspomnienia i pamiętniki” Moje wspomnienia Stanisława Wojciechowskiego. Drugi tom wspomnień, dotyczący wydarzeń lat 1919-1922, ukazał się po raz pierwszy. Do tej pory dostępne były jedynie jako manuskrypt w zbiorach Biblioteki Narodowej.

Podsumowaniem obchodów niepodległości są także opublikowane przez Instytut Pamięci Narodowej organizowane przez Kancelarię Prezydenta RP debaty Drogi do Niepodległej. Ważnym elementem działalności wydawniczej IPN były też albumy poświęcone ojcom niepodległości. W serii tej ukazał się m.in. album Jolanty Mysiakowskiej-Muszyńskiej i Wojciecha Jerzego Muszyńskiego Architekt wielkiej Polski. Roman Dmowski 1864-1939. Publikacja zawiera łącznie ponad 400 zdjęć, rysunków, reprodukcji dokumentów i karykatur z epoki. W siedemdziesiątą rocznicę śmierci prymasa Augusta Hlonda IPN opublikował również poświęcony mu album zawierający 700 fotografii, w tym 400 dotąd niepublikowanych.

Pasjonatów dziejów podziemia antykomunistycznego przyciągały opublikowane po raz pierwszy w całości wspomnienia Władysława Kołacińskiego „Żbika” Między młotem a swastyką. „Żbik” był jednym z dowódców Narodowych Sił Zbrojnych w Górach Świętokrzyskich walczących z dwoma okupantami. Historii czynnej walki z okupacją poświęcona jest również książka autorstwa Wojciecha Königsberga AK 75. Brawurowe akcje Armii Krajowej wydana przez Znak Horyzont i wyróżniona w konkursie Książka Historyczna Roku. Wiele dyskusji wywołała książka Ribbentrop-Beck. Czy pakt Polska-Niemcy był możliwy Piotra Gursztyna. Praca publicysty i historyka jest polemiką z popularnymi w ostatnich latach twierdzeniami o możliwym sojuszu III Rzeszy i Polski.

Historii podziemia antykomunistycznego jest poświęcona opublikowana w 2017 r. i nagrodzona przez internautów w konkursie Książka Historyczna Roku monografia Mariusza Bechty i Wojciecha Muszyńskiego Przeciwko Pax Sovietica. Narodowe Zjednoczenie Wojskowe i struktury polityczne ruchu narodowego wobec reżimu komunistycznego 1944-1956. Wśród publikacji historyków związanych z IPN dużą popularnością cieszyła się najnowsza synteza dziejów Polski pod panowaniem komunistycznym: Czterdzieści pięć lat, które wstrząsnęły Polską. Historia polityczna PRL pióra prof. Jerzego Eislera (wyd. Czerwone i Czarne).

Dużym uznaniem czytelników i recenzentów cieszyła się też dwutomowa monografia Witolda Bagieńskiego Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945-1961. W konkursie Książka Historyczna Roku autor otrzymał nagrodę w kategorii „Najlepsza książka naukowa poświęcona dziejom Polski i Polaków w XX wieku”. W publikacji autor przedstawił pierwsze piętnaście lat dziejów wywiadu cywilnego Polski Ludowej: ewolucję jego struktury organizacyjnej, cele i obszary działania, metody pracy, a także funkcjonariuszy i ich agentów.

W serii Ośrodka Karta „Świadectwa XX wieku” ukazał się czwarty tom monumentalnych wspomnień przedstawiciela litewskich krajowców, Michała Römera. W tej samej serii ukazał się wybór wspomnień, dzienników i listów profesor socjologii urodzonej w międzywojennym Wilnie, Hanny Świdy-Ziemby. Stanowi zapis procesu dojrzewania przedstawicielki pokolenia urodzonego w II RP, wychowanego w cieniu wojny, które w życie dorosłe wchodziło w okresie stalinizmu.

Wiosną 2018 r. IPN opublikował kluczowy dla poznania dziejów sprawy katyńskiej drugi tom serii Mord w Lesie Katyńskim. Przesłuchania przed amerykańską komisją Maddena w latach 1951-1952. Dokumenty zawierają zeznania m.in. Józefa Czapskiego, Ferdynanda Goetla, gen. Władysława Andersa, składane przed komisją podczas jej europejskiego etapu prac.

Sensacją wydawniczą roku 2018 okazało się odkrycie i opublikowanie przez prof. Wiesława Wydrę Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią. Odnaleziona przez poznańskiego naukowca w niemieckiej bibliotece, drukowana w 1542 r. humorystyczna wersja tego utworu nosi tytuł Śmierci z Mistrzem dwojakie gadania, książki wyborne ku polepszeniu żywota ludzkiego użyteczne, w których ukazuje srogości i gorzkość jej. Teraz nowo nieco przydano. Liczy 916 wersów. Składa się z dwóch połączonych części: Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią i opowieści-dialogu Śmierci z Kmotrem. Dotąd niepełny, liczący 498 wersów, tekst dzieła znany był jedynie z pochodzącego z ok. 1463 r. i zaginionego w czasie II wojny światowej rękopisu ze zbiorów Biblioteki Seminaryjnej w Płocku.

W mijającym roku ukazało się również kilka reedycji ważnych monografii. Wśród nich jedną z najważniejszych jest klasyczna i bardzo ceniona przez historyków praca uczestnika Powstania płk. Adama Borkiewicza Powstanie Warszawskie 1944. Zarys działań natury wojskowej. Pierwsze wydanie dzieła ukazało się w 1957 r. Było nie tylko pierwszą syntetyczną monografią Powstania Warszawskiego w zakresie badań działań wojskowych, ale też pierwszym w kraju, w tak obszernych ramach, opracowaniem naukowym dotyczącym działań i organizacji Armii Krajowej.

W 2018 r. obchodzono też czterdziestą rocznicę wyboru kard. Karola Wojtyły na papieża. Wśród publikacji dotyczących dziejów tego pontyfikatu za jedną z najważniejszych można uznać książkę Jacka Moskwy Tajemnice konklawe 1978. Autor książki to wieloletni korespondent polskich mediów w Watykanie oraz biograf Jana Pawła II. Próbuje rekonstruować bieg wydarzeń, które zadecydowały o zaskakującym wyborze z października 1978 r., oraz ocenia geopolityczne konsekwencje przełomowej zmiany na tronie papieskim.

Od kilku lat dynamicznie rozwija się rynek komiksów historycznych. W tym roku nakładem Wydawnictwa Egmont i Muzeum Powstania Warszawskiego ukazał się trzeci tom cyklu opowiadającego o przygodach Kazimierza Leskiego „Bradla”, oficera wywiadu i kontrwywiadu Armii Krajowej, kierownika komórki „666” Komendy Głównej AK. W planach twórców, Tobiasza Piątkowskiego i Marka Oleksickiego, są dwa kolejne tomy opowieści opartej na wojennych losach jednego z najlepszych polskich szpiegów II wojny światowej. Dla nieco młodszych czytelników Instytut Pamięci Narodowej przygotował kolejny zeszyt Wojennej odysei Antka Srebrnego. Czwarty zeszyt o przygodach młodego mieszkańca Grodna opowiada o jego udziale w bitwie o Monte Cassino.

 

za Instytut Książki

Kategorie: Wydarzenia