Opublikowany w kwietniu w serwisie wirtualnywydawca.pl artykuł pt. „Nowe życie klauzuli klauzuli bestsellerowej (art. 44 prawa autorskiego)” [ https://wirtualnywydawca.pl/2025/04/nowe-zycie-klauzuli-bestsellerowej-art-44-prawa-autorskiego] był poświęcony tematowi konsekwencji dysproporcji między wysokością wynagrodzenia twórcy wydanego dzieła a korzyściami wydawcy będącego nabywcą autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcą. Tytułem przypomnienia, jeśli wynagrodzenie autorskie jest niewspółmiernie niskie, twórca ma prawo żądać od wydawcy stosownego podwyższenia należnego mu honorarium przez sąd. Do stwierdzenia, czy taka niewspółmierność ma miejsce, niezbędne są dane posiadane przez wydawcę. W związku z tym pojawia się pytanie, w jaki sposób twórca może je uzyskać i czy wydawca musi je udostępnić twórcy. Odpowiednie w tej mierze prawa twórców i obowiązki korzystających z utworów, w tym wydawców, regulują przepisy art. 47 pr. aut., które od lat towarzyszą wydawcom w ich działalności, oraz stosunkowo nowe przepisy art. 47¹ pr. aut., z którymi wydawcy nadal oswajają się w swojej praktyce, wprowadzone w ramach nowelizacji pr. aut., która weszła w życie dnia 20. września ubiegłego roku.

OBOWIĄZKI INFORMACYJNE „PO STAREMU”

Jeśli w umowie autorskiej, w tym cywilnoprawnej lub umowie o pracę, umówiono się, że twórcy przysługuje wynagrodzenie w wysokości zależnej od wysokości przychodów wydawcy z korzystania z utworów, twórca ma prawo do otrzymania informacji mającej istotne znaczenie dla określenia wysokości tego wynagrodzenia tantiemowego. Chodzi o kategorie danych, bez których nie jest możliwe obliczenie kwoty należnego twórcy wynagrodzenia autorskiego. Przykładem takich danych mogą być informacje o nakładzie sprzedanych egzemplarzy publikacji i cenie ich sprzedaży lub dane na temat liczby udostępnienień e-booku online i wysokości opłaty za każde udostępnienie. Wydawca jest zobowiązany przekazać twórcy dane niezbędne do obliczenia honorarium autorskiego, co z reguły przewiduje umowa wydawnicza z uregulowaniem procedury, w tym częstotliwości, terminów i sposobu udzielenia informacji. W braku uregulowań umownych w tym zakresie wydawca udziela informacji na żądanie twórcy. W przypadku odmowy udzielenia informacji wydawca musi się liczyć nie tylko z konsekwencjami cywilnoprawnymi, ale także karnymi. Odmowa udzielenia informacji przewidzianych w art. 47 pr. aut. stanowi bowiem przestępstwo.

OBOWIĄZKI INFORMACYJNE NA GRUNCIE ZNOWELIZOWANYCH PRZEPISÓW PR. AUT.

W przypadku wszystkich odpłatnych umów cywilnoprawnych z twórcami, w tym przewidujących model wynagrodzenia ryczałtowego lub tantiemowego, wydawca jest zobowiązany do regularnego przekazywania twórcy utworu aktualnych informacji o przychodach z korzystania z tego utworu i wynagrodzeniu należnym za to korzystanie. Obowiązek udzielenia informacji jest wyłączony w odniesieniu do nieznaczących wkładów twórczych wchodzących w skład publikacji, o ile twórca nie wykaże, że żądane informacje są mu niezbędne do dochodzenia roszczeń o podwyższenie wynagrodzenia na podstawie klauzuli bestsellerowej. W przypadku utworu zbiorowego, zbioru utworów oraz utworu współautorskiego z kategorii utworów literackich, publicystycznych, naukowych, muzycznych lub słowno-muzycznych wydawca powinien wstępnie założyć, że zawarty w nich wkład twórczy nie będzie „nieznaczący”. Tych kategorii utworów nie dotyczy bowiem przyjęte w art. 47¹ pr. aut. wzruszalne domniemanie nieznaczącego charakteru wkładu twórczego w utworze.

W braku umownego uregulowania trybu udzielenia informacji wydawca musi uwzględnić, że obowiązek informacyjny powinien realizować nie rzadziej niż raz w roku i nie częściej niż kwartalnie. W przypadku gdy wydawca nie posiada pełnych informacji o przychodach z korzystania z utworu, bowiem przeniósł autorskie prawa majątkowe lub udzielił licencji innej osobie, powiadamia o tym fakcie twórcę. Twórca może wówczas żądać od wydawcy podania danych nabywcy praw lub licencjobiorcy/licencjobiorców, wobec których może następnie skierować roszczenia informacyjne. Realizacja periodycznego obowiązku informacyjnego zostaje „uruchomiona” po stronie tych podmiotów na pierwsze skierowane do nich żądanie twórcy.

Co do zasady informacje powinny uwzględniać dane dotyczące każdego ze sposobów korzystania z utworu odrębnie, chyba że wiązałoby się to z niewspółmiernym nakładem finansowym lub administracyjnym po stronie wydawcy, uzasadniającym ograniczenie informacji do danych o łącznych przychodach z eksploatacji utworu i związanym z nią sumarycznym wynagrodzeniu.

W kontekście umów prawnoautorskich zawartych przed dniem wejściem w życie nowelizacji pr.aut. ważne znaczenie mają przepisy intertemporalne. Przewidują one, że do obowiązujących w tym dniu umów o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umów o korzystanie z utworu określony w art. 47¹ pr. aut. obowiązek informacyjny stosuje się wyłącznie w zakresie korzystania z utworu mającego miejsce po wejściu w życie nowelizacji pr. aut., tj. od dnia 20 września 2025 r. W konkretnych przypadkach zasada ta może znacznie limitować zakres obowiązków informacyjnych wydawcy wobec twórcy i w rezultacie powodować, że twórca nie będzie dysponował kompletem danych umożliwiających mu ocenę, czy zachodzą warunki do skorzystania z klauzuli bestsellerowej.

Adwokat Agnieszka Malczewska-Poteralska Bukowski i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Kontakt do autorki: a.malczewska@bukowski-partners.pl

/ekspertka w zakresie prawa własności intelektualnej na rynku wydawniczym, z wieloletnim doświadczeniem w obsłudze prawnej zarówno małych, jak i dużych podmiotów wydawniczych/

www.bukowskipartners.pl

biuro@bukowski-partners.pl