To prestiżowe wyróżnienie w dziedzinie książki historycznej przyznawane jest decyzją Kapituły Nagrody, powołanej przez Instytut Pileckiego. Spośród 60 zgłoszonych książek wybrano 12 publikacji, które walczą o nagrody w trzech kategoriach. Laureaci oraz wyróżnieni autorzy otrzymają okolicznościowe statuetki oraz nagrody pieniężne. Partnerem konkursu jest Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, a jego dyrektor, Piotr Cywiński, przewodniczy Kapitule. Gala Nagrody objęta jest honorowym patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

– Chociaż jeszcze nie tak dawno ogłaszano „koniec historii”, obecnie historia dzieje się na naszych oczach – powiedział Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego. – Tuż za naszą granicą trwa pełnoskalowa wojna, sytuacja międzynarodowa gwałtownie się zmienia. Tym, co pomoże nam lepiej to wszystko zrozumieć, jest właśnie historia. Teraz jeszcze wyraźniej widzimy, że współczesne wydarzenia mają swoje analogie w przeszłości. Gdy poznamy przeszłość, łatwiej nam będzie żyć w złożonej współczesności. Dlatego, wręczając Międzynarodową Nagrodę im. Witolda Pileckiego, nie tylko nagradzamy autorów, ale i rekomendujemy czytelnikom książki, które mogą i powinny być dla nich drogowskazem do zrozumienia otaczającej nas rzeczywistości – podkreślił dyrektor Karol Madaj.

Międzynarodowa Nagroda im. Witolda Pileckiego przyznawana jest od 2021 roku w partnerstwie z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. W skład jej Kapituły, obok przedstawicieli obu instytucji i reprezentanta Rodziny Pileckich, wchodzą historycy i publicyści polscy oraz zagraniczni.

– Nagroda Pileckiego trwale zadomowiła się na arenie polskich nagród za książki historyczne. – mówi dr Piotr Cywiński, dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, przewodniczący Kapituły Nagrody. – W tym roku dyskusje Kapituły były niełatwe, gdyż w każdej kategorii było kilku potencjalnych zwycięzców, co oddają dobrze przyznane wyróżnienia. Tytuły nagrodzonych książek i nazwiska laureatów zostaną ogłoszone na wieczorze galowym Nagrody Pileckiego.

W 5. edycji Nagrodę otrzymają autorzy najlepszych książek naukowych oraz reportaży historycznych, które ukazały się w 2024 roku i dotykają tematu doświadczenia krajów Europy Środkowo-Wschodniej konfrontacji z totalitaryzmami w XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Wręczona zostanie także Nagroda Specjalna, przyznana dzięki wsparciu finansowemu prywatnego fundatora.

Książki nominowane do Międzynarodowej Nagrody im. Witolda Pileckiego 2025

Kategoria – Naukowa książka historyczna

– najlepsza monografia lub synteza na temat doświadczenia krajów Europy Środkowo-Wschodniej konfrontacji z totalitaryzmami w XX. wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski.

• Michał Bilewicz, Traumaland. Polacy w cieniu przeszłości, Wydawnictwo MANDO/Wydawnictwo WAM
• Tomasz Ceran, Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce, Instytut Pamięci Narodowej
• Piotr M. Majewski, Brzydkie słowo na „k”. Rzecz o kolaboracji, Wydawnictwo Krytyki Politycznej
• Dariusz Węgrzyn, „Internirung”. Deportacja mieszkańców Górnego Śląska do ZSRS na tle wywózek niemieckiej ludności cywilnej z terenu Europy Środkowo-Wschodniej do sowieckich łagrów pod koniec II wojny światowej, Instytut Pamięci Narodowej
• Rafał Wnuk, Sławomir Poleszak, Niezłomni czy realiści? Polskie podziemie antykomunistyczne bez patosu, Wydawnictwo Literackie

 

Kategoria – Reportaż historyczny

– książka, która oferuje czytelnikowi wciągającą opowieść o doświadczeniu krajów Europy Środkowo-Wschodniej w konfrontacji z totalitaryzmami XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Oprócz reportaży historycznych w tej kategorii mogą zostać zgłoszone biografie oraz wspomnienia i relacje świadków historii.

• Patrycja Dołowy, Pęknięte lustro. Próba portretu Adama Czerniakowa, Wydawnictwo Filtry
• Grzegorz Gauden, Polska sprawa Dreyfusa. Kto próbował zabić prezydenta, Wydawnictwo Agora
• Emil Marat, Bratny. Hamlet rozstrzelany, Wydawnictwo Czarne
• Michał Przeperski, Dziki Wschód. Transformacja po polsku 1986–1993, Wydawnictwo Literackie

 

Kategoria – Nagroda specjalna

– książka, która niesie świadectwo zbrodniczych działań systemów totalitarnych i autorytarnych we współczesnym świecie, jest opowieścią o dramatycznym losie ludności dotkniętej wojnami i konfliktami zbrojnymi, piętnuje przypadki intencjonalnego i uporczywego łamania praw człowieka.

• Maria Buko, Drugie pokolenie obozowe. Pamięć i doświadczenie potomków polskich więźniów niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, Wydawnictwo Naukowe UMK
• Maksym Eristavi, Russian Colonialism 101. How to Occupy a Neighbor and Get Away with It. An Illustrated Guide, IST Publishing
• Serhii Plokhy, Rosja–Ukraina. Największe starcie XXI wieku, Wydawnictwo Znak Horyzont

Kapituła Nagrody

Dr Piotr Cywiński – Przewodniczący Kapituły. Dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Historyk, doktor nauk humanistycznych, działacz społeczny.

Prof. Padraic Kenney – amerykański historyk, badacz najnowszych dziejów Europy Środkowo-Wschodniej. Profesor Uniwersytetu Indiany.

Krzysztof Kosior – prawnuk Witolda Pileckiego. Uczestnik licznych akcji społecznych oraz edukacyjnych, w szczególności skierowanych do młodzieży. W Kapitule jest przedstawicielem rodziny Patrona Nagrody.

Dr hab. Damian Markowski – Historyk i sowietolog. Pracownik naukowy Instytutu Pileckiego, badacz historii ziem wschodnich II Rzeczypospolitej. Pełnomocnik dyrektora Instytutu ds. naukowych, w Kapitule jest przedstawicielem Organizatora Konkursu.

Aneta Prymaka-Oniszk – wielokrotnie nagradzana dziennikarka, publicystka i autorka książek, opisuje problematykę pamięci, tożsamości i pogranicza.

Prof. Pierre-Frédéric Weber – historyk i germanista New Sorbonne University Paris III, zastępca dyrektora Instytutu Historii Wydziału Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Szczecińskiego.

Dr Kazimierz Wóycicki – publicysta, historyk, politolog i filozof. Wykładowca uniwersytecki, obecnie w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.